فناوری اطلاعات

وبلاگ اطلاع رسانی معاونت فناوری اطلاعات مدرسه راهنمایی عترت ورامین

جزوه فناوری اطلاعات

مقاله  زیر که می توانید در ادامه مطلب ببینید در واقع جزوه فناوری اطلاعات که راهگشای مناسبی در شناخت فناوری های اطلاعات مورد استفاده در اموزش و پرورش است.

http://s1.picofile.com/file/7673913438/004.jpg

==============================

هدف از مقالة حاضر ارائة اطلاعاتی از منبع پر ارزش فناوری اطلاعات و ارتباطات است که امروزه مورد استفاده بیشتر کشورها ی توسعه یافته و دیگر کشور های جهان قرار گرفته است.

نخست به ضعف بزرگ مراکز تعلیم و تربیت ایران ،یعنی نبود الگوهای مناسب تدریس پرداخته شده در ادامه نقش معلم درامر ICT ،امکانات ICT ،ICT  در مراکز تعلیم و تربیت ،مشکلات پیش از خدمت معلمان درحوزة ICT،آموزش ها ی مرتبط باICTبرای معلمان درحال خدمت،تأثیر فرایند ICTبر یادگیرندگان ،وبلاگ نویسی ،اینترانت ودر ادامه این مقاله به نقش ICT وپیشبرد اهداف کشورهای پیشرفته و نقش فرهنگ دراین زمینه پرداخته شده در پایان نیز ضمن نتیجه گیریِ مقاله ، راهکار ارائه گردیده است.

مابقی در ادامه مطلب


 

هدف از مقالة حاضر ارائة اطلاعاتی از منبع پر ارزش فناوری اطلاعات و ارتباطات است که امروزه مورد استفاده بیشتر کشورها ی توسعه یافته و دیگر کشور های جهان قرار گرفته است.

نخست به ضعف بزرگ مراکز تعلیم و تربیت ایران ،یعنی نبود الگوهای مناسب تدریس پرداخته شده در ادامه نقش معلم درامر ICT ،امکانات ICT ،ICT  در مراکز تعلیم و تربیت ،مشکلات پیش از خدمت معلمان درحوزة ICT،آموزش ها ی مرتبط باICTبرای معلمان درحال خدمت،تأثیر فرایند ICTبر یادگیرندگان ،وبلاگ نویسی ،اینترانت ودر ادامه این مقاله به نقش ICT وپیشبرد اهداف کشورهای پیشرفته و نقش فرهنگ دراین زمینه پرداخته شده در پایان نیز ضمن نتیجه گیریِ مقاله ، راهکار ارائه گردیده است.

مقدمه :

آرزوی بشر برای دستیابی به امکانات و توانمندی های جدید به اندازة خود بشریت قدمت دارد .ما همواره درتکاپوی گسترش مرزهای وجود خود به لحاظ اجتماعی، جغرافیایی یا ذهنی بوده ایم . ظهور و پیدایش جوامع اطلاعاتی ، بسیاری ازفرضیه ها ی آموزش را با پرسش های اساسی روبه رو ساخته است . فناوری‌های جدید اطلاعات و ارتباطات ، دنیایی را که درآن زندگی می کنیم و روش های یادگیری چگونه زیستن را تغییر داده اند. ICT منبعی باارزش برای تولید دانش ،بستری مناسب برای انتقال محتوا و ابزاری توانمند برای ایجاد تعامل درفرایند یاددهی- یادگیری درکلاس درس می باشد .

با اینکه بطورکلی پایه و اساس تحولات تعلیم و تربیت درجهان ، از علم و فناوری نشأت می گیرد، ولی درعمل ثابت شده است که اغلب تحولات بزرگ در آموزش و پرورش ریشه درتجربیات و تلاش علمی و عملی معلمان هوشمند و آینده نگرداشته اند . مسلماً درگوشه و کنار کشورما ، معلمان توانمند و خلّاقی هستند که با ابتکار و نوآوری،فناوری را با آموزش تلفیق می کنند و به شیوه های متفاوت ،هر چند با امکانات اندک ، رایانه را به کلاس درس می برند.
از آنجا که آموزش بیش از هر موضوعی متأثر از تحولات فناوری است ،آموزش و پرورش به عنوان نهاد اصلی و رسمی آموزش درهر جامعه ،نیاز دارد خود را به فناوری های جدید مجهز کند.

امروزه معلمان توانسته‌اند تا با بکارگیری علم و فناوری های جدیداطلاعاتی روش هایی نو خلق‌کنند وکلاس‌درس را از محدودة چهاردیواری خارج کنند و با‌سایر مراکزعلمی و آموزشی در جهان مرتبط سا زند، به گونه ای دیگر مسئلةزمان و‌مکان در دنیای تعلیم و تربیت مانع اصلی به حساب نمی آید و این همه از برکت بکارگیری اندیشه های نو و خلاق معلمان و کارشناسان آموزشی بوده است.

فناوری اطلاعات چیست؟

فناوری اطلاعات به آن دسته ار فناوری هایی اطلاق می گردد که فرد را در ضبط ، ذخیره ، پردازش ، بازیابی ، انتقال و دریافت اطلاعات یاری می دهند و در یک بیان ساده تر فناوری اطلاعات به معنای بکارگیری انواع فناوری ها به منظور انتقال اطلاعات است .

مزایای استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش

استفاده از فناوری اطلاعات در امر آموزش از مزایایی به شرح ذیل برخوردار است :

1- پرورش وارتقای مهارت سواد اطلاعاتی،منظور ازمهارت سواد اطلاعاتی جمع آوری ، پردازش ، انتشار اطلاعات به صورت متن ، نمودار و ... و مبادلة این اطلاعات در محیط های آموزشی و یادگیری است .
2-افزایش معلمان مجرب و همگام با فناوری روز که نسبت به تجربیات دانش جویان در خارج از کلاس آگاه هستند .
3-آموزش با هزینة کمتر

موانع استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش

استفاده از فناوری اطلاعات در امر آموزش ممکن است با برخی موانع و محدودیت ها مواجه گردد که برخی از موانع به شرح ذیل است :

1-عدم حمایت لازم از سوی نظام آموزش و پرورش در خصوص معلمان فعال در عرصة فناوری اطلاعات .
2-فراگیر نبودن استفاده از فناوری اطلاعات در مراکز تعلیم و تربیت کشور و در بین معلمان مراکز تعلیم و تربیت .

3-تمایل به انجام وظیفه در چارچوب بخشنامه ها که جای تصمیم گیری خلاق و مواجهه با شرایط جدید را گرفته است .

4-صرف وقت‌زیاد در خارج از کلاس درس برای‌تولید محتوای الکترونیک بدون‌هیچ حق الزحمه ای .
5-نگرش سنتی به امر تعلیم و تربیت و دوری از نوگرایی در کاربرد روشهای نوین تدریس .

3 اصل حاکم بر توسعة فناوری اطلاعات در تربیت معلمان

اصول حاکم در توسعة فناوری اطلاعات در تربیت معلمان بر 3 اصل استوار است :

1-معلمان باید دربارة گسترة وسیعی از کاربرد رایانه در کلاس درس و فضای آموزشی مطالبی بیاموزند .

2-فناوری اطلاعات را باید در موقعیت های آموزشی و درسی ارائه کرد و معلمان عملاً نحوة استفاده از فناوری اطلاعات را در کلاس درس ببینند .

3-فناوری اطلاعات نباید در فضای سنتّی آموزش محدود شود . فناوری را می توان هم برای پشتیبانی از اشکال سنتّی فراگیری و هم به منظور تحوّل آن به کار برد .

جهانی شدن و فناوری اطلاعات :

فناوری اطلاعات ، نقش اساسی در تحقّق و تعمیق اهداف تعلیم و تربیت دارد . گسترش فناوری اطلاعات و استفاده از ابزارها و مفاهیم ، موجب بسط اطلاعات و دسترسی آسان و کم هزینه برای فراگیرندگان اعم از دانش جویان ، دانشجویان و معلمان به روش آن لاین (online) می شود و زمینة تبادل سریع اطلاعات و تعاملات فرهنگی را میّسر می سازد .

رشد جوامع فرهنگی امروزه در گرو همگرایی و تعامل ، گفتگو و تبادل دانش و اطلاعات و فرهنگ بشری است . دوران واگرایی ، تک گویی و انزواطلبی به پایان رسیده است ، مرزهای جغرافیایی و حتّی مرزهای فرهنگی و عقیدتی نفود پذیر شده اند . باید با آگاهی ، شناخت و هوشمندی و نیز با تکیه بر فرهنگ و مؤلفه های بومی و آمادگی برای پذیرش تحوّلات علمی وبین المللی نقش وجایگاه خود را پیدا کرد وخود را در مواجهه با پدیده های نو و تعیین مسیرهای تحوّل آماده نمود .

آموزش الکترونیکی چیست ؟

با گسترش فناوری های جدید اطلاعاتی و ارتباطی ، امروزه روشهای جدیدی در عرصة آموزش و یادگیری به وجود آمده است که یکی از این روشها ، آموزش الکترونیکی است .

اصطلاح آموزش الکترونیکی ، شامل مجموعة وسیعی از کاربردها و عملکردها از جمله آموزش مبتنی بر رایانه ، کلاس های مجازی و منابع اطلاعاتی و کتابخانة دیجیتال است .

آموزش الکترونیکی ، آموزش مبتنی بر فناوری های ارتباطی مانند رادیو ، تلویزیون ، وسایل ارتباطی و شبکه ای رایانه ای ، به ویژه اینترنت است و به ارائة محتوای آموزشی از طریق رسانه های مجازی اطلاق می شود . در محیط آموزش الکترونیکی ، ابزارهای دیداری و چندرسانه ای پایه و اساس تدریس و یادگیری را تشکیل می دهند .

درآموزش‌الکترونیکی،محتوای‌آموزشی درفرم های متفاوتی قابل ارائه است.مانند فایل های pdf  یا html  یا فایل های صوتی،تصاویر و فیلم های ویدئویی که به صورت چندرسانه ای هم زمان با صدا و تصویر و سایر ابزارها و برنامه ها در اختیار کاربران و فراگیرندگان در نقاط گوناگون قرار می گیرد .

به طور کلّی در آموزش الکترونیکی امکان برقراری و ارتباط همزمان با استادان و معلمان در ساعت های مشخص ، قابلیت استفاده از محیط های مشارکت گروهی میان فراگیرندگان مانند : انجمنهای الکترونیکی ، گفتگوی الکترونیکی ، فهرست های ارسال مطالب از طریق پست الکترونیکی و ... وجود دارد .

مزایای بهره گیری ازآموزش الکترونیکی :

مزایای بهره گیری از آموزش الکترونیکی به شرح ذیل است :

1-بهره گیری از امکانات صوتی. تصویری برای‌تفهیم مطالب و افزایش بهره وری کار.

2- به روز بودن اطلاعات و مطالب ارائه شده .

3-امکان ایجاد ارتباط کاربر با برنامه .

4-امکان تبادل اطلاعات کاربران یا فراگیرندگان با یکدیگر .

5-ضروری نبودن حضور کاربر در زمان و مکان خاص .

6-امکان سنجش آموخته های کاربر به خصوص در مقایسه با دیگران .

7-امکان برگزاری دوره های منتج به دریافت مدرک و یا گواهینامه .

8-امکان رفع اشکال برای کاربران یا فراگیرندگان .

9-امکان مخاطب قرار دادن تعداد زیادی از کاربران .

10-فراهم شدن امکان جستجو برای بانک پرسش و پاسخ .

11-فراهم شدن امکان استفاده از بانک اطلاعاتی برای مجموعة پدید آورنده .

نقش حیاتی فناوری الکترونیکی در آموزش و پرورش

یادگیری الکترونیکی زاییدة چرخة تحولات سریع و رو به گسترش فناوری های نو به مفهوم واقعی آن است. تاکنون تعاریف متفاوتی از یادگیری الکترونیکی ارائه شده است. ما تعریف «کراس» را که خیلی ها او را مخترع واژة یادگیری الکترونیکی می دانند انتخاب کرده ایم. کراس یادگیری الکترونیکی را دارای شش نشانه به شرح زیر می داند:

1-یادگیری الکترونیکی به وسیله اینترنت صورت می گیرد.

با جدیدترین اطلاعات همراه است.

3-مجموعه ای از روش های آموزشی را در برمی گیرد (آموزش های مجازی، همکاری دیجیتالی، شبیه سازی و...)
4-فراگیر محور است و به ویژگی فردی او توجه دارد.

5-اینترنت محور نیست، کثرت‌گراست (شامل همه می شود).

6-نهایتاً قابلیت انجام دادن فرایندهای اداری و مدیریتی از قبیل: ثبت نام، پرداخت شهریه، نظارت بر روند اجرای فعالیت های یادگیرنده، تدریس و اجرای ارزشیابی از راه دور را فراهم می کند.

به طور کلی، یادگیری الکترونیکی به آن نوع یادگیری گفته می شود که در محیط شبکه به وقوع می پیوندد و درآن مجموعه ای از فناوری چندرسانه ای، فرارسانه ای و‌ارتباطات از راه‌دور به خدمت گرفته می شود و نـوعی یـادگیـری است که در محیط اینترنت صـورت می گیرد و با بهره گیری از فناوری شبکه تسهیل می شود.

روش یادگیری الکترونیکی

این نوع یادگیری که به استفاده از تکنولوژی آموزشی اشاره دارد، تأکید می کند که در فضای مسقّف کلاس درس، معلمان از رسانه های سنگین آموزشی اعم از رایانه های عمومی، شخصی، سی دی ها، دیسکت ها، سایت های اینترنت، ایمیل و حتی نانو فناوری در فرایند یاددهی استفاده کنند تا یادگیری را تسهیل کرده و موجبات ارتقاء سطح علمی فراگیران را فراهم آورند. این روش یادگیری برای شاگردان از آن جهت کارآمد و اثربخش است که بازدهی تحصیلی و فعالیت آموزشی آنان و عملکرد و تدریس و رفتار کلاسی معلمان را بهبود می بخشد، چرا که براساس تحقیقات انجام شده این نتیجه حاصل گردید: «که75درصد یادگیری از طریق وسایل دیداری و تصویری و به وسیله حس بینایی انجام خواهد شد. در صورتی که تنها 13درصد یادگیری از طریق حس شنوایی و وسایل صوتی انجام می‌گیرد و دیگر حواس به ترتیب، بساوایی 6 درصد، بویایی و چشایی هر کدام 3 درصد در حافظه و یادگیری تأثیر دارند» و فرایند یادگیری کامل را متأثر می کند و اثربخش می نماید.

به همین دلیل است که در طراحی مراکز تعلیم و تربیت بهتر فردا، فناوری اطلاعات و ارتباطات نقش حیاتی خود را ایفا می کند، چرا که در فرایند ارتباط دهی فناوری نوین آموزش و پرورش، قدرت‌بهره گیری‌فراده و فراگیرافزایش می یابد؛ مثلاً با کاربرد فناوری و ویدئو ماهواره ای در ژاپن دانش جویان یک کلاس با معلم و دانش جویان هم پایة خود درنقطة دیگری از همان کشور طلب همیاری می کنند، حتّی برای تهیه گزارش در درس علوم اجتماعی از طریق پست الکترونیکی با دانش جویان هم سن و سال خود در کشورهای اروپایی ارتباط برقرار می‌کنند یا برای همسالان خود در کانادا، مالزی و سریلانکا نامه می نویسند و دربارة مسائل جهانی با هم گفت وگو می کنند. با این سبک تدریس در رویکرد جدید کلاسداری، کاربرد فناوری نوین در کلاس درس، خواه از طریق یادگیری گروهی ، یا به وسیله ویدئو کنفرانس و یا استفاده از آموزش مجازی ، دانش جویان را در مرکز فرایند آموزش قرار می دهد. این همان راهی است که به قول « جان دسی »، ما در آن می توانیم بر روی آنچه که در گذشته گلوگاه بزرگی برای جداسازی دانش جویان از فرصت ها بوده است، پلی بزنیم. آموزش با این شیوه این امکان را برای معلمان و شاگردانی که از لحاظ زمان و مکان و یا هر دو از یکدیگر جدا هستند فراهم می آوردتا از طریق نرم افزار مدیریت دروس، منابع چندرسانه ای و مانند آن با هم ارتباط برقرار کنند و محتوای درس را دریافت نمایند و با همدیگر تبادل اطلاعات و انتقال معلومات داشته باشند .

راهکارهای استفاده از یادگیری الکترونیکی

برای این که بتوان به فراگیران کمک کرد تا به سطوح عالی حیطة شناختی بلوم برسند، یعنی از مرحلة دانش و فهم و کاربرد به مرحلةتحلیل و ترکیب و ارزشیابی صعودکنند و جنبة نقّادی به خود بگیرند و به جای اخذ مطالب و نگهداری آن، مطلب سازی نمایند و دانش دید بسازند، لازم است علاوه بر آشنایی با دیگر شیوه های نوین تدریس زمینة استفاده از رسانه های سنگین آموزشی و شبکه های نرم افزاری درون کلاسی و برون کلاسی، اقدامات زیر صورت گیرد:

1-برگزاری کلاس های آموزش ضمن خدمت برای معلمان، گردهمایی علمی، آموزشی، همایش های تخصصی، برگزاری جشنواره های الگوی تدریس برتر و جلسات ادواری تخصصی حوزه ای و رشته ای، تا آنان با روش های فناوری اطلاعات و ارتباطات و آموزش و پرورش تطبیقی کشورهای پیشرفته آشنا شوند و ترس‌آنها‌برای‌استفاده از‌رایانه‌در‌کلاس‌درس‌کاهش یابد و پاسخگوی ضرورت های قرن بیست و یکم در عرصه آموزش و پرورش شوند.

2-تشکیل کلاس های زبان انگلیسی و رایانه برای معلمان تا بتوانند با رایانه کار کنند و از متون علمی- تربیتی مؤلفان خارجی بهره مند شوند و از آخرین دستاوردهای آموزشی و پرورشی و پژوهشی مطلع گردند.

3-تشکیل کلاس های زبان انگلیسی و رایانه برای دانش جویان از دوره ابتدایی با استفاده از بازی های رایانه ای.
4-تقویت فن آوری نوین آموزشی در مراکز تعلیم و تربیت و اعطای کارت های رایگان اینترنت و ایمیل به معلمان و شاگردان تا هم نوشته های خود را روی وب سایت بنویسند و هم مراکز تعلیم و تربیت سنتی به مراکز تعلیم و تربیت هوشمند تبدیل گردد.

5-جایگزین کردن سی دی های آموزشی به جای کتاب های درسی و دیکشنری در نظام آموزشی.
6- برگزاری مسابقات بین معلمان و همچنین بین دانش جویان در زمینه زبان انگلیسی و رایانه.
7-اجباری کردن درس مبانی کامپیوتر و انفورماتیک در دوره های تحصیلی راهنمایی و متوسطه به فراخور ظرفیت روانی و فکری دانش جویان.

8-تشکیل گروه های کوچک پژوهشی دانش آموزی در کلاس درس توسط معلمان‌، تا فراگیران از طریق نرم افزارهای مشارکتی درون کلاسی و برون کلاسی، با نگارش و ویرایش، به نقد منصفانه همسالان خود بپردازند و ایده های تازه را کشف کنند، چرا که نوشتن، اندیشیدن و خلق کردن است. به عبارت دیگر یا باید نوشت و چاپ کرد و یا باید برکنار ماند.

نقش معلم و دانش آموز در روش یادگیری الکترونیکی :

وظیفه و نقش های معلم در این روش را می توان به این صورت بیان کرد :

1- طراحی و سازماندهی آموزش

2-تسهیل کنندة بحث و گفتگو

3- هدایت و راهنمایی فرایند یادگیری

4-تدریس همزمان و غیرهمزمان

5- مدیریت نظام یادگیری

البتّه ایفای نقش های معلم به تنهایی پیچیده و دشوار است . بنابراین ، بخشی از این وظایف به صورت گروهی و با شرکت افراد نظیر تکنولوژیست آموزشی ، طراح آموزشی ، متخصصIT  ، مهندس سخت افزار و نرم افزار انجام می شود . یادآوری می شود که معلم در این گروه نقش کلیدی و منحصر به فردی دارد و هیچ کس و هیچ چیزی نمی تواند جایگزین او شود .

فراگیرنده و دانش آموز هم در فرایند یادگیری به صورت فعال شرکت می کند و در تعامل گسترده خود با معلمان ، سایر فراگیرندگان و محتوا را فرامی گیرد .در نظام های آموزشی مبتنی بر فناوری ، تلاش فردی و جمعی فراگیرندگان امکان پذیر است و فراگیرندگان به انجام دادن این گونه تلاش ها تشویق می شوند .

مراکز تعلیم و تربیت هوشمند نیاز جوامع اطلاعاتی :

مراکز تعلیم و تربیت هوشمند به مجموعه ای از مراکز تعلیم و تربیت اطلاق می شود که از اینترنت و فناوری اطلاعات استفاده می کنند تا در جهت آموزش به دانش جویان چند عمل اساسی انجام دهند ، یعنی بتواننددرزمان‌کوتاه‌تری‌مطالب بیشتری‌را‌منتقل کنند و دسترسی فوری و آنی دانش جویان را به جواب بسیاری از مسائلی که ممکن است در یک کلاس سنّتی برای آنها به عنوان سؤال باقی بماند فراهم کنند .

مراکز تعلیم و تربیت هوشمند این توانایی ها را دارند که به طور مرتب معلم و دانش آموز را مورد ارزیابی قرار دهند ، وضعیت فعلی آنها را ارتقاء دهند و اگر معلمی در روش تدریس خود اشکالی دارد ، آن روش را اصلاح کند . در این مراکز تعلیم و تربیت درس تابث نیست و محیط کاملاً باز است.گرچه‌موضوع ها موردبحث‌کاملاً مشخص است ولی با‌توجه به توانمندی دانش جویان و کشش آنها می توان دایرة توسعة دانش را وسیعتر کرد .

بنابراین مدرسة هوشمند فضایی است که در آن برای تولید ، توزیع و استفاده از اطلاعات ، آموزش های لازم به دانش جویان داده می شود تا آنها بتوانند هم در امور‌درسی و هم برنامه های آیندة خود زمینة توسعة علمی و اشتغال برنامة کاری خود را فراهم کنند .

ضرورت استفاده از تکنولوژی در آموزش :

از مهم ترین شاخص های توسعه در یک کشور کیفیت برونداد نظام آموزشی است که آن نیز به چگونگی نظام انتقال اطلاعات برنامه ریزی شدة آموزش به فراگیرندگان و نیز بهبود فرآیند یاددهی – یادگیری بستگی دارد. در دنیای امروز این امر مهم را فناوری آموزشی بر عهده دارد که استفادة بهینه از فناوری آموزشی در جریان تدریس به سبب فعال کردن حواس فراگیران ،امرآموزش را واقعی تر و نیز عملی تر نموده و ضمن غنی کردن کیفیت تدریس و یادگیری ،کارایی تعلیم و تربیت را ارتقاء بخشیده است .درس هایی مانند علوم ، جغرافیا ، زمین شناسی ، آزمایشگاه علوم زیستی و حتّی ادبیات می توانند از وسایل تکنولوژی و کمک آموزشی مؤثر در یادگیری استفاده نمایند .
چون حالت مجسم در ذهن دانش جویان به وجود می آید و درک آنها نسبت به درس افزایش می یابد در نتیجه بهره وری در سیستم آموزش به وسیلة وسایل آموزشی و تکنولوژی بالا می رود و بازدهی هم از نظر قبولی و معلومات بسیار زیاد می شود .

 

 

رسانه:                                                                                                                                                                                                                       

در هر جریان ارتباطی، رسانه مناسب سهم عمده ای در تسهیل انتقال پیام بین فرستنده و گیرنده دارد. انتقال پیام های آموزشی به آموزش گیرندگان با استفاده از رسانه های آموزشی که جزء تفکیک ناپذیر فرآیند آموزش محسوب می شوند صورت می گیرد و آشنایی با انواع رسانه ها راه را به سوی بهره برداری ثمر بخش از آنها هموار می نماید.

 

بر اساس تعریف تکنولوژی آموزشی راه انجام آموزش مؤثر ، پایدار و عمیق تر، بکارگیری منابع انسانی و غیر انسانی در آموزش است. این منابع ، رسانه ها و وسایل کمک آموزشی هستند.

 

« رسانه آموزشی به عوامل ، وسایل و یا ابزاری گفته می شود که کل محتوای آموزش رابه فراگیران منتقل می‌کند؛ در حالیکه وسایل کمک آموزشی شامل اشیاء ، وسایل و ابزاری است که تنها در بخشی از آموزش از آنها استفاده می شود».

بنابراین رسانه به خودی خود قادر به انتقال و رسانندگی پیام آموزشی است و وسایل کمک آموزشی همانطور که از عنوان آن برمی آید کار کمک به فرایند آموزش و تدریس را انجام می دهند. هر قدر کاربرد وسایل کمک آموزشی غنی تر باشد، امر یاددهی و یادگیری با سهولت بیشتر و در زمان کوتاه تری صورت می گیرد. عدم کاربرد این وسایل، درعین حال که آموزش را متوقف نمی کند به طولانی تر شدن زمان آموزش و دشوارتر شدن یاد دهی ـ یادگیری منجر می شود ، در حالی که آموزش بدون استفاده از رسانه ها تحقق نخواهد یافت. در مجموع رسانه های آموزشی چیزی بالاتر از وسایل کمک آموزشی هستند و تلفیق این دو با یکدیگر کار آموزش را به نحو مطلوب تری میسر خواهد ساخت.

کاربرد رسانه ها می تواند در ایجاد تجربیات مشترک، انگیزش، جلب توجه و تمرکز فراگیران تاثیر گذار باشد. که همه اینها لازمه انجام آموزش و یادگیری هستند و سپس با جلب مشارکت مخاطبان برای تکمیل فرایند آموزش، از وسایل کمک آموزشی لزوم بهره گیری از آنها را در فرایند آموزش و تدریس بیش از پیش نمایان می سازد.

اهمیت کاربرد رسانه ها  و وسایل کمک آموزشی

تاثیر گذاری بر باورها، عقاید و نگرش یادگیرندگان تنها با استفاده از کلام یاددهنده میسر نیست. نتایج تحقیقات زیادی نشان داده است که حواس مختلف در یادگیری انسان نقش مساوی و یکسان ندارد.        

دو نکته مهم را بایستی سرلوحة کار فعالیت آموزشی خود قرار داد:

1. به دلیل نقش مهم حس بینایی در یادگیری انسان، لازم است در موقعیتهای ارتباطی و آموزشی به جای تکیه صرف بر کلام( گویش) و حس شنوایی مخاطبان، از پیام های تصویری و رسانه های دیداری- شنیداری نیز به میزان کافی استفاده کنیم.

2. بیشترین یادگیری در شرایطی است که از حس های بیشتری استفاده نمود و به طور یقین این امر به مدد کاربرد رسانه ها و وسایل کمک آموزشی حاصل خواهدشد.

علاوه بر این در اینجا به موارد دیگری به منظور تبیین نقش و اهمیت کاربرد رسانه ها و وسایل کمک آموزشی اشاره می شود:

1. شکل دهی تجارب یادگیری دست اول ویا نزدیک به آن: همانطور که اشاره شد برای یادگیری بهتر هرموضوعی بایستی آن را با حس های هر چه بیشتر فراگیر درگیر کنیم تا به تجارب یادگیری مستقیم دست یابیم. اما تجربه های مستقیم به خاطر ضیق وقت، دور از دسترس بودن شیء یا عوامل دیگر، همیشه امکان پذیر نیست. در این موارد، رسانه های آموزشی شرایطی نسبتاً نزدیک به آن تجربه دست اول را برای فراگیران فراهم می سازند.

2. ایجاد انگیزه یادگیری و کمک به تداوم آن:  شکل گیری هر فرایند یادگیری به انگیزه و علاقه یادگیرنده بستگی دارد. وجود انگیزه سبب فعالیت داوطلبانه و درگیری مستقیم یادگیرنده در جریان یادگیری می شود و امکان دستیابی وی به اهداف آموزشی را افزایش می دهد. به کارگیری رسانه های مناسب نظیر چارت، عکس، فیلم و غیره این علاقه را در فراگیران بیدار می کند و یا شکل می دهد و بقای آن را در طول مدت یادگیری تداوم می بخشد.

3. صرفه جویی در زمان آموزش :آموزش وتدریس در محدوده زمانی خاصی باید صورت پذیرند. با استفاده از رسانه های آموزشی می توان در یک محدوده زمانی، بهره بیشتری را نصیب فراگیران کرد، مفاهیم  مورد نظر خود را در مدت کمتری آموزش داد و در مدت زمان مشخص، مفاهیم بیشتری را به یادگیرندگان آموخت.مثلاً آشنا کردن فراگیران با ساختار پیچیده مغز با استفاده از یک مدل آموزشی ساده حتما به زمان بسیار کوتاه تری نیاز خواهد داشت تا انجام این کار از طریق توضیحات شفاهی، به علاوه وقتی که یک تلق شفاف یا چارت آماده را با خود به کلاس می آورید، نیازی به ترسیم شکل های پیچیده بر روی تابلو نیست و از این طریق حتی می توانید بر میزان صرفه جویی بیفزایید.

4. ارتباط آسان تر و تفهیم بهتر: رسانه های آموزشی با انتقال پیام، ارتباط بین مربی و فراگیران را آسان می کنند. با استفاده از رسانه های مناسب، از سوء تعبیرهای احتمالی که اغلب ناشی از بهره گیری صرف از کلام است پیشگیری به عمل می آید.

کاربرد به جا و درست رسانه ها می تواند از تاثیر سوء برخی موانع ارتباطی نظیر حواس پرتی و رؤیایی شدن مخاطب و یا انتقال های منفی پیشگیری کند.

5. شکل دهی یادگیری سریع تر، عمیق تر و پایدارتر: با کمک گرفتن از رسانه های آموزشی مناسب، در بسیاری از موارد ، مفاهیم غامض و پیچیده را آسان تر و سریعتر به فراگیران می توان آموخت.مثلا جریان پیچیده نحوه تکثیر باکتری ها و توسعه عفونت در بیمار به کمک یک فیلم نقاشی متحرک و یا استفاده از رسانه ساده ای نظیر تابلو مغناطیسی، سریع تر درک می شود.

رسانه های آموزشی ضمن اینکه حس های بیشتری از فراگیران را بکار می گیرند، در شرایط یادگیری نیز تنوع ایجاد می کنند. این امر سبب تثبیت یادگیری و حفظ و بقای آموخته ها به مدت طولانی تر می شود. فراگیران کوچک حدود یک سوم تا یک پنجم و افراد بزرگسال حدود یک دوم آنچه را که شنیده اند به خاطر می سپارند؛ این مقادیر پس از دوماه به نصف تقلیل می یابد.استفاده از رسانه های مختلف، خصوصاً اگر با فعالیت و درگیری هر چه بیشتر فراگیر در جریان یادگیری همراه باشد، نه تنها مقدار یادگیری اولیه را افزایش می دهد بلکه مدت به خاطر سپاری را نیز طولانی تر می کند.

6. شکل دهی تجارب یادگیری ناممکن: گرچه در فصول قبل گفتیم که در جریان تدریس باید در اندیشه تجارب متنوع یادگیری بود، استفاده از تجارب مستقیم ودست اول در هر موقعیت آموزشی توصیه می شود، اما کسب این تجارب گاهی اوقات به هیچ وجه امکان پذیر نیست. در چنین مواردی، استفاده از رسانه های آموزشی، به عنوان جانشین مناسب کسب تجارب یادگیری به شمار می رود. برای مثال نشان دادن کار کرد دریچه های قلب از طریق نمایش یک فیلم میسر خواهد شد.

 

انتخاب و کاربرد یک رسانه آموزشی مناسب:

از میان وسیله های ارتباطی یا انتقال پیام در دسترس، کدامیک را باید برگزید؟

جریان ارتباط، روندی متنوع و متغیر است و مسایل ارتباطی پاسخ های یکسان و مشابه ندارند. اینکه از چه وسیله ای برای برقراری یک ارتباط خوب استفاده کنیم، از پیش تعیین شده نیست. برای شناخت این وسیله باید ابتدا برای سوال های متعددی از جلمه پرسش های زیر پاسخ یافت و سپس با جمع بندی آنها پاسخ نهایی را پیدا کرد.

· هدف ازایجاد ارتباط چیست؟

·  چه کسی می خواهد ارتباط برقرار کند و چه ویژگی هایی دارد؟

· مخاطب ارتباط کیست، چه میزان پذیرش دارد؟ و ویژگی های او چیست؟

· شرایط زمانی و مکانی برقراری ارتباط چیست؟ و برای انجام این کار چه امکاناتی وجود دارد؟

 

وضعیت رسانه های آموزشی نیز به همین ترتیب است. از یک رسانه معین هر چند کیفیت بسیار خوبی هم داشته باشد، درتمام موقعیت های آموزشی نمی توان استفاده کرد. زیرا هر موقعیتی رسانه خاص خود را می‌طلبد و این رسانه باید با توجه به تمامی جنبه ها و مشخصه های آن موقعیت انتخاب شود. از این رو برای رسانه های آموزشی مناسب در موقعیت های خاص، ویژگی هایی از جمله موارد زیر را می توان بر شمرد، تمامی این معیارها کمتر در یک رسانه جمع می شوند و این امری محتمل و طبیعی است. مانند سایر انتخاب هایی که در چنین موارد صورت می گیرد، رسانه ای که واجد ویژگی های بیشتری باشد مطلوب تر است.

شرایط انتخاب و کاربرد یک رسانه آموزشی مناسب:

1. همخوانی با هدف ها، محتوا و شیوه های آموزشی:

می دانیم که هر فرایند ارتباطی از جمله فرایند های ارتباطی آموزشی، در پی اهدافی خاص شکل می گیرند. در موقعیت های آموزشی، هدف های آموزشی، حاصل و نتیجه نهایی کار یاددهیـ یادگیری  هستند که به صورت رفتارهایی باید در فراگیران شکل بگیرند. این هدف ها، عامل تعیین کننده ای در کل جریان ارتباطی و از جمله در انتخاب رسانه مناسب هستند. به این ترتیب رسانه های مناسب است که باهدف های آموزشی، محتوا و فعالیت های آموزشی انتخاب شده منطبق و سازگار باشد. مثلا اگر هدف آموزشی دست یابی به یک مهارت عملی معین باشد، رسانه هایی نظیر اشیاء حقیقی مناسب ترین رسانه ها خواهد بود. با توجه به این موضوع جدول رسانه های آموزشی که در ابتدای این فصل بدان اشاره شد ستون اهداف آموزشی در نظر گرفته شده است.

2. توانایی انتقال پیام مورد نظر:

درتعریف رسانه ها اشاره شد که «رسانه» وسیله انتقال پیام است. بنابراین یکی از شرایط ضروری قبول هر نوع شیء ، تصویر، نوار صوتی، فیلم و... به عنوان رسانه آموزشی مناسب، توانایی آن وسیله در ارایه و القای پیام مورد نظر است. به عبارت دیگر وسیله ای که نتواند منظور ما را به خوبی به مخاطبان منتقل کند، هر چه که از لحاظ کیفیت فنی و سایر جنبه ها بسیار عالی باشد، در آن موقعیت آموزشی خاص نبایدمورد استفاده قرار گیرد. حاصل این که هر رسانه تاثیر گذاری خاصی دارد و در انتقال پیام های خاصی می تواند به کار برده شود

3. انطباق با ویژگی های مخاطبان

رسانه آموزشی انتخاب شده باید با توانایی ها، علاقه هاو نیازهای فراگیران منطبق باشد. در رسانه های شنیداری نظیر فیلم، مطالب باید با زبان قابل فهم مخاطبان ارایه شود. توضیحات نباید زیاد و کسل کننده ویا کم و غیر کافی باشد. در انتخاب واژه ها، تصاویر، موسیقی، طنین صدا، سرعت بیان، فشردگی مطالب و ... باید به علاقه ها و توانایی های مخاطبان توجه بشود.

یکی از ویژگیهای مهم فراگیران، سن آنهاست.مخاطبان کم سن تر بیشترین یادگیری های خود را از طریق تجارب عینی کسب می کنند. در بررسی پدیده ها، هر چه از حواس بیشتری بتوانند استفاده کنند، درک بهتری از آن به دست خواهند آورد. بنابریان برای برقراری ارتباط با این گونه فراگیران  تا حد امکان باید از نوعی رسانه های آموزشی استفاده کنیم که امکان کسب تجارب یادگیری دست اول یانزدیک به آن را فراهم سازند.

همراه با افزایش سن مخاطبان، به تناسب از رسانه هایی که از تجارب دست اول یا محسوس دورتر به تجارب نیمه انتزاعی و انــتزاعی نزدیک ترند استفاده بیشتــری می توان به عمل آورد. ادگاریــل ( 1969) برای اولین بار با بررسی تجارب یادگــیری مختــلف آنها را بر حســب عینــی ( محسوس) و ذهنی بودنشان در طبقاتی مرتب کرد و در شکل مخروط مانندی سازمان داد. در این مخروط، تجربه های عینی تر در سطوح پایینی جای دارند و هر چه به سمت طبقه های بالا پیش می رویم از محسوس بودن تجربه هاکاسته شده و بر ذهنی بودنشان افزوده می شود مشاهده می کنیم کسب تجارب مطرح شده درهر یک از سطوح مخروط ذیل، معادل یا همراه با استفاده از رسانه های خاصی است. به این ترتیب بر اساس آنچه  که درباره لزوم و چگونگی انطباق تجارب یادگیری با مخاطبان گفته شد از مخروط تجارب ذیل، به عنوان راهنمایی برای انتخاب رسانه های مناسب برای شاگردان مختلف می توان استفاده کرد.

4. شیوه آموزشی:هر کدام از شیوه های آموزشی، رسانه خاص خود را می طلبد. رادیو و تلویزیون برای بحث گروهی مناسب نیست، در سخنرانی استفاده از مدلها بکار نمی آید.

5. موضوع آموزشی: رسانه ها لازم است با توجه به موضوع آموزشی انتخاب شوند. رنگ، صدا، حرکت، تصویر و... در القاء موضوعات آموزشی نقش دارند.

6. شرایط: بالا بودن هزینه تهیه و تولید یک رسانه مناسب، سبب می شود که آن رسانه انتخاب نشود . دستیابی دیر هنام به رسانه، علاقه آموزش دهنده به رسانه های خاص، نگهداری و بکاراندازی رسانه و ...  از عواملی هستند که در انتخاب رسانه تاثیر می گذارند.

اما بطور یقین یکی از مؤثرترین فعالیتها در بهره گیری از رسانه ووسایل کمک آموزشی جلب مشارکت یادگیرندگان در تولید آنهاست برهمین اساس با توجه به امکانات و شرایط موجود می توان درصدد تهیه و تدارک مواد آموزشی لازم برای ارایه آموزش موفق و اثر بخش تر بود.

بطور کلی رسانه های آموزشی: در میزان یادگیری فراگیران اثر می گذارند و ازطرف دیگر از طول زمان لازم برای سخنرانی می کاهند. رسانه های آموزشی ویژگی های متفاوتی دارند و این وظیفه آموزش دهنده است تا با آگاهی و آشنایی با آنچه در اختیار دارد، نوع یا انواعی را که متناسب با نیازها و موقعیت فراگیران و شیوه آموزشی مورد استفاده است، برگزیند.

-وسایل کمک آموزشی:

1. پمفلت – بروشور- تراکت:

پمفلت، لیفلت، فولدر

* پمفلت معمولاً در اندازه کاغذ A4 می باشد که به سه قسمت مساوی تقسیم شده و به سه لت تبدیل می‌گردد. نوع کوچکتر یا بزرگتر آن نیز وجود دارد .

لیفت، از سه لت بیشتر است و گاهی به صورت آکاردئونی طراحی می شود.

فولدر، نیز در قطع کاغذ 4A است که از وسط تا می شود و به « تا شو» نیز معروف است. این رسانه می‌تواند آموزشی، هشدار دهنده و یا تبلیغاتی باشند و به علت کم حجم بودن مورد استفاده زیادی در آموزش سلامت دارند.

در این نمونه ها باید طراحی و تصویر و صفحه آرایی متناسب با موضوع باشد.

نکات مهم:

در طراحی این گونه نشریات، ترتیب مندرجات به شرح زیر در نظر گرفته می شود:

الف- صفحه روی جلد: نام و نشان سازمان متبوعه- عنوان نشریه- تصویر متناسب با موضوع ( در صورت لزوم)- نام فرد، واحد یا مرکز تهیه کننده نشریه- ناشر و شماره و تاریخ انتشار.

ب- صفحات داخلی: نام خدا- مقدمه در مورد اهمیت موضوع و ضرورت انتشار معرفی – موضوع- راههای سرایت یا ابتلاء، پیشگیری،درمان( در مورد بیماریها)- زمان، مکان ، مدت، تعداد، تاریخ، طرز تهیه یا استفاده و تاثیرات( در مورد وسایل و روشها)- فواید، مضرات، الگوها و توصیه های( در مورد رفتارهای بهداشتی و غیر بهداشتی)- تصویر( عکس، نقاشی، کاریکاتور، نمودار و...) – سایر اطلاعات ضروری.

ج- صفحه پشت جلد: هشدارها، شعارها، آیات و روایات و نقل قولها- نشانی و شماره تماس- پست الکترونیکی

چند نکته دیگر:

* بروشور- تراکت: نشریه ای است تک برگی ( یک رو یا دو رو) که بیشتر در بسیج های آموزشی مورد استفاده قرار می گیرد. قطع آن نیز می تواند متفاوت باشد  اندازه آن درحدود کاغذ A4 است. موضوع آموزشی و اطلاع رسانی بکار رفته در بروشور بسیار ساده است زیرا گروه هدف آن اقشار مختلف جامعه می باشند.

 

2. کتاب / کتابچه: 

*کتاب: مهمترین رسانه آموزشی نوشتاری آکادمیک و غیر آکادمیک محسوب می‌شود.تالیف و ترجمه ونگارش کتاب به عشق و علاقه و تخصص و صرف مدت طولانی نیاز دارد. در بخش بهداشت ، به کارکنان بهداشتی توصیه نمی شود که الزاماً به نگارش یا تالیف و ترجمه کتاب اقدام نمایند اما همه آنها و کل جامعه به مطالعه کتاب ترغیب و تشویق می شوند. بنابراین توصیه می شود به منظور دستیابی به اطلاعات علمی تازه و تنفس در فضای نشاط آور معرفت و دانش ارتباط مستمر خود را با کتاب و کتابخانه حفظ نماییم.

*کتابچه، جزوه: زمانی که حجم مطالب آموزشی که می بایست در شکل انواع رسانه ها ارایه گردد، زیاد است و در ظرف سایر رسانه های نوشتاری نمی گنجد. آنرا به شکل کتابچه( بوکلت) و یا جزوه تهیه می کنند. علاوه بر موضوعاتی که برای پمفلت، لیفلت وفولدر ذکر شد، موضوعات کتابچه و جزوه می تواند برخی ازموارد زیر باشد:

دستورالعملها، گزارش عملکردها، پس خوراندها( فیدبکلها) ، پروپوزالها و نتایج مطالعات تحقیقی، مطالب تئوریک علمی، الگوهای عملی مهارتها، طرح جامع وبرنامه تفصیلی واحدهای بهداشتی، طرح و برنامه های عملیاتی اجرایی و آموزشی، راهکارها و توصیه ها، فیلمنامه ها و نمایشنامه ها، مقاله ها و...

کتابچه در قطع  A4 و جزوه در قطع A4 گاهی با جلد مقوایی تهیه می شوند. از آنجایی که جزوه در برنامه های آموزش بهداشت مورد استفاده زیادی دارد، در بخش طراحی رسانه های نوشتاری آموزشی، بیشتر آن را مد نظر قرار می دهیم.

 

 

3. فیلیپ چارت یا چارت برگردان: 

فیلیپ چارت ( چارت برگردان): چارتهایی هستند که مطالب بصورت مرحله به مرحله ارایه می شود  در این نوع از چارتها اطلاعات تقسیم شده و هر بخش یا مرحله بر روی یک صفحه قرار می گیرد. سپس یک طرف از این صفحه ها به هم وصل می شوند. هنگام ارایه مطالب در هر زمان بر حسب نیاز ، صفحه ها به ترتیب برگردانده شده و درمقابل دید تماشاگران قرار داده می شوند.

بیشتر بدانیم:

چارت: چارت عبارت از تعدادی پوستر یا تصویر یا تراکت است که به ترتیب یکی بعد از دیگری نشان داده می‌شود و از این طریق می توان جنبه ها و مراحل مختلف یک موضوع را نشان داد . چارتها رسانه هایی هستند که حس دیدن را به کار می گیرند. در آنها از خط، تصاویر، کاریکاتور، عکس، نمودار، نقاشی و نوشته برای خلاصه کردن مفاهیم و اندیشه ها و نظم دادن به آنها استفاده می کنند. چون چارتها بیشتر به اطلاعات ارایه شده نظم می دهند پس می توان آنها را بر روی هر حامل ارتباطی مثل تخته سیاه، تابلو پارچه ای، تابلو مغناطیسی، طلق شفاف یا مقوا رسم نمود.

چارتها را از نظر نحوه ارایه مطالب، در دو دسته به شرح زیر می توان تقسیم بندی و مطالعه نمود:

* چارت هایی که مطالب را به صورت مرحله به مرحله ارایه می دهند، چارت های برگردان(‌فیلیپ چارت) و چارتهای پوششی در این گروه قرار می گیرند.

* چارت هایی که مطالب را به صورت همزمان ارایه می دهند. چارت های جریانی ، شاخه ای، درختی، جدولی، نقشه ای و تصویری جزء این گروه هستند.

* چارتهای پوششی: در چارتهای پوششی گرچه اطلاعات بر روی یک سطح قرار دارند اما هر بخش به وسیله کاغذ پوشانده شده است. هنگام ارایه مطالب، کاغذی که بر روی هر بخش قرار داده شده، یکی یکی برداشته می شوند و فقط بخشی که مورد نیاز است در مقابل دید بیننده قرار می گیرد.

* چارتهای جریانی: در این چارتها گامهایی که در تهیه یک چیز طی می شود، یا رویدادهایی که به دنبال هم می آیند بر روی یک صفحه نمایش داده می شوند.

* چارتهای جدولی: در این نوع از چارتها، اطلاعات در دو ستون عمودی و افقی ارایه می شوند و ارتباط هر عامل در ستون افقی با عامل دیگر در ستون عمودی نشان داده می شوند. برنامه هفتگی کلاس درسی ساده ترین نوع اینگونه چارتهاست.

*چارتهای شاخه ای: به کمک این چارتها نحوه ترکیب چند رویداد و به وجود آمدن یک رویداد دیگر، یا ترکیب چند جزء و به وجود آمدن یک کل نشان داده می شود.

* چارتهای درختی: این چارتها برعکس چارتهای شاخه ای هستند و نشان می دهند چگونه از یک کل، جزء به وجود می آید.

* چارتهای نقشه ای: برای ارایه منظم اطلاعات  و خلاصه کردن آنها، از نقشه و انواع مختلف نمادها ( سمبلها) استفاده می شود. مثلاً برای نشان دادن نقاط تحت پوشش که دارای خانه بهداشت می باشند از این نوع چارتها استفاده می شود.

* چارتهای تصویری: دراین چارتها از تصاویری معمولی یا سمبولیک برای نشان دادن اجزای مختلف یک عضو یا انواع مختلف یک چیز استفاده میشود.

 

4و5پوستر- پوستر ساخته شده توسط مربی:

ïپوستر: برگی از کاغذ گلاسه یا معمولی بوده و دارای کلمات، تصاویر و سمبل‌هایی است که  پیامی را القا می‌کند و برای سه هدف به کار می رود:

- اعلام رویدادها و برنامه های مهم

- ارایه توصیه های مفید واطلاعات لازم در مورد یک موضوع

- تشویق به انجام یا منع از انجام یک کار

پوسترها یا یک نظری هستند یا چند نظری:

پوسترهای یک نظری: بعضی پوسترها با حداقل کلمات یا تصاویر، یک مطلب یا مفهوم منفردی را بیان می‌کنند. بطوری که هر کس بدان نگاه آنی بیندازد، بدون آنکه نیازی به توضیح شفاهی در آن باشد، آن را دریافت می کند، مانند پوسترهایی که دربیمارستان ها نصب می شود و از همه می خواهند تا « سکوت» را رعایت نمایند.

اینگونه پوسترها ، پوسترهای یک نظری نامیده می شوند. درک پوسترهای یک نظری نیازبه هوش و معلومات خاصی نداشته و بیشتر از طریق حواس صورت می گیرد.

پوسترهای چند نظری: معمولاً پوسترهای چند نظری، مطالب و تصاویر زیادی را در خود جای می دهند و برای درک منظور، به زمان بیشتری احتیاج است.

ویژگیهای یک پوستر خوب:

- کلمات بایستی به زبان محلی، ساده وکوتاه باشد.

- پوستر باید مخاطبین را به تفکر وادارد. بدین منظور بهتر است هر پوستر دارای یک ایده یا پیام باشد، چرا که ایده های متعدد باعث ابهام در پوستر می گردد.

- از تصاویر یا سمبلهایی استفاده شود که افزاد بی سواد هم بتوانند بفهمند.

- حروف و طرح ها باید به اندازه ای بزرگ باشد که از دور دیده شود.

- در یک پوستر خوب طرح و رنگ بایستی با موضوع  هماهنگ بوده تا بتواند احساس درستی را در مورد تناسب و روابط درونی اجزای پوستر سبب گردد.

طرز تهیه یک پوستر:

با استفاده از کاغذ، قلم، مداد، ماژیک، مدادشمعی، قلم مو، رنگ، عکس، تصاویر مجلات و چسب، پوستر را طراحی کنید. برای اطمینان از درک و پذیرش مردم، طرح پوستر را مورد آزمایش قبلی قرار دهید. در صورتیکه امکان چاپ یا تکثیر دارید به تعداد مورد نیاز از پوستر خود تهیه و در جای مناسب آنرا نصب نمایید. از پوستر در آموزش گروه استفاده کنید و نظر افراد را در مورد آن جویا شوید و ببینید آیا پیام پوستر را دریافته اند؟ پوسترها در صورت تعویض نشدن، یکنواخت و کهنه خواهند شد. پس از تعویض آنرا برای استفاده مجدد در موقع مناسب، نگهداری کنید.

پوسترهای آموزشی، در اندازه های بزرگتر از پوسترهای معمولی، و بیشتر برای استفاده کارکنان بهداشتی تهیه شده و دراتاق کار آنان نصب می شود.

 

6.وایت بورد:

ïوایت بورد یا تابلوی سفید رایج ترین وسیله محسوب می شود و تمامی آموزش دهندگان و فراگیران با کاربرد و تکنیک آنها آشنایی دارند، با این وجود توجه به نکات زیر می تواند آموزش دهنده را در استفاده بهتر از آنهایاری دهد.

-   پاکیزه و تمیز بودن آنها، آموزش را تسهیل می کند.

-   چیزی که بر روی آنها نوشته یا ترسیم می شود باید انتخابی باشد، از جمله قواعد جدید، کلمات، نمودار، چارت، نقشه، خلاصه بحث، سرفصلهای بحث و نکات مهم.

-   نوشته های قبلی که ارتباطی باموضوع بعدی ندارند باید پاک شوند، زیرا باعث انحراف توجه فراگیران می شوند.

-   نوشته ها قابل خواندن بوده و درگروه کوچک و متوسط از آن استفاده شود.

-   چیزی که باید بر روی آنها نوشته یا ترسیم شود از قبل آماده شود تا وقت کمتری صرف آن گردد.

-   سعی شود هنگام نوشتن بر آنها، صحبت یا سخنرانی انجام نشود، زیرا نوشتن و صحبت کردن با سرعت موازی پیش نمی روند وقوه تطبیق و ارتباط با فراگیران کم می شود.

-   از تمامی فضای تابلو و با نظم و قاعده استفاده شود.

بیشتر بدانیم:

تابلوی پارچه ای یا قاب ماهوتی(فلانل گراف)؛ و نکات قابل توجه آن:

*  این وسیله آموزشی از یک صفحه چوبی یا یونولیتی تشکیل شده است که روی آن را با پارچه یا موکت پوشانده اند و تصاویر آموزشی را می توان به طور قطعه قطعه و جدااز هم باسوزن روی آن چسباند.

*  این ویژگی تابلوهای پارچه ای که تصویر بتدریج کامل می شود به جذابیت آموزشی می افزاید و توجه مخاطبان را در انتظار چسباندن قطعه بعدی به خود جلب می کند.

*  قطعه های کوچکی که به عنوان جزئی از تصویر نهایی تهیه می شوند باید سایده باشند . توصیه می‌شود این قطعه ها هر یک نشان دهنده شیء واحدی باشند. مثلا انواع میوه یا مواد غذایی یا انواع حشرات، انتخاب کاغذ و رنگ مناسب برای این قطعه ها بسیار مهم است.

* از خصوصیات جالب تابلوهای پارچه ای می توان به متحرک بودن اجزای تصویر اشاره کرد. بنابراین مدرس می تواند نه تنها این تصاویر را تک تک روی تابلو بچسباند، بلکه این امکان را نیز دارد که درادامه بحث خود قطعات را جابجا کند  و در جای دیگری از تابلو و با نظم جدیدی نصب نماید.

* اگر مدرس برای جلسه های آموزشی خود، مجموعه ای از تصاویر مخصوص تابلوی پارچه ای تهیه کند می تواند آنها را در یک پاکت کوچک نگه دارد و به راحتی با خود به مکانهای مختلف انتقال دهد. بنابراین بارها و بارها می توان از قطعات تصویر استفاده کرد. حتی می توان قطعه هایی از یک مجموعه را در جریان  آموزش موضوع جدید، با قطعه های مجموعه دیگر در هم آمیخت.

* تهیه این وسیله آموزشی بسیار ساده و ارزان است.

 

7.نمونه های واقعی ، مدلها و ماکت: 

نمونه های واقعی ، آموزش را واقعی تر می کند. در برنامه های آموزشی می توان از نمونه های واقعی اشیاء استفاده نمود. به عنوان مثال وسایل پیشگیری از بارداری، انواع حبوبات، سبزی ها و میوه ها، غذاها ، ابزار، داروها، نمونه های نشریات و رسانه ها را می توان برشمرد. زمانی که نمونه های واقعی اشیاء خیلی بزرگ یا کوچک هستند و یا تهیه آنها دور از دسترس می باشد. از مدل ها درآموزش استفاده می شود، مدل ها را فراگیران می توانند لمس کنند ویا خودشان آنها را ساخته یا تهیه کنند، همه نوع موادی در تهیه مدل ها، مورد استفاده قرار می گیرد. ماکت ها و برش ها نیز نمونه ای از مدل ها می باشند.

8.فیلم، ویدئو: مردم فیلم را دوست دارند زیرا فیلم دارای صدا، رنگ و حرکت است و آنان می توانند به راحتی با فیلم ارتباط برقرار کنند. فیلمهای 8 میلیمتری، 16 میلیمتری و 35 میلیمتری( سینمایی) امروزه در برنامه های آموزشی کاربرد زیادی ندارند و آنچه رایج است و مورد استفاده قرار می گیرد نمایش فیلمهای ویدئویی از طریق تلویزیون است. در بسیاری از مراکز، مراکز تعلیم و تربیت و سازمان ها، تلویزیون و ویدئو وجود دارد و درصورت لزوم می توان این رسانه ها را به سایر مکانها حمل و نقل نمود. یک فیلم ویدئویی آموزشی نباید بیش از 60-30 دقیقه باشد در غیر این صورت ( به ویژه در سخنرانی و فیلمهای آموزشی صرف) بهتر است در چند نوبت نمایش داده شود. فیلم را باید برای گروه های کوچک و متوسط به نمایش گذاشت و در صورتی که از دستگاه ویدئو پروژکتور استفاده شود ، می توان آن را برای گروه های بزرگ هم نمایش داد.

فیلمهای بهداشتی را می توان از مرکز بهداشت به امانت گرفت . در حین نمایش فیلم برای گروهها، راحتی و ظرفیت فراگیران و سایر جوانب را برای استفاده بهتر از فیلم  را بایتسی درنظر گرفت. نمایش فیلم می تواند رفتارهای جدید را آموزش دهد و بر تغییر نگرش ها و ارزشها تاثیر بگذارد.

 

بیشتر بدانیم:

پروژکتور اورهد:

تلقهای شفاف که برای نمایش با استفاده از پروژکتور اورهد به کار می روند دارای خصوصیات زیر

 می باشند:

1.      می توان تلقهای شفاف را بدون تاریک کردن اتاق نمایش داد.

2.      تلقها را حتی در جریان اداره کلاس نوشت.

3.      می توان با قرار دادن چندتلق روی هم موضوع را مرحله به مرحله کاملتر کرد.

4.      مربی به راحتی روبروی فراگیران قرار می گیرد.

5.      می توان بارها از تلق استفاده کرد.

6.       نبایستی هنگام تهیه تلقهای شفاف از رنگهای روشن و خط نازک استفاده کرد

 

  
نویسنده : اکرم کچوئی ; ساعت ۱٠:۱٢ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/۱٢/۱٠
تگ ها :