فناوری اطلاعات

وبلاگ اطلاع رسانی معاونت فناوری اطلاعات مدرسه راهنمایی عترت ورامین

بررسی نقش فناوری اطلاعات در آموزش وپرورش و ....

http://s2.picofile.com/file/7673701498/001.jpeg

فناوری اطلاعات یا IT چیست ؟

با سواد رایانه ای یابا سواد اطلاعاتی کیست ؟

نقش فناوری اطلاعات در آموزش وپرورش چیست؟

فواید ومحاسن استفاده از فناوری اطلاعات چیست ؟

چالش های فناوری اطلاعات در آموزش وپرورش چیست؟

راهکارهای مقابله با چالش های موجود در زمینة فناوری اطلاعات در آموزش وپرورش چیست؟

پاسخ این سوالات را می توانید در ادامه مطلب ببینید.



فناوری اطلاعات یا IT چیست ؟

 

فناوری اطلاعات یا ITترجمه عبارت information Technology است که هدف آن دسترسی کاربر به کنجینه دانش بشری است ودر اصصلاح برای توضیف فناوریهایی به کار می رود که ما را در ضبط ‏‏, ذخیره سازی , پردازش , بازیابی , انتقال ودریافت اطلاعات یاری می کند وفناوریهای مانند رایانه , تلفن , ارتباط از راه دور , انتقال از طریق دور نگار و.... را در بر می گیرد .(کیت بهان ودیانا هولمز 1990)

همچنین دبیرخانه شورای انفورماتیک ایران در سال1378 تعریف زیر را از فناوری اطلاعات ارائه کرده است  « به مجموعه ای به هم پیوسته از روش ها ,سخت افزارها , نرم افزار ها وتجهیزات ارتباطی که اطلاعات را در اشکال گوناگون ( صدا - تصویر ومتن ) جمع آوری , ذخیره سازی , بازیابی وپردازش , انقال ویا عرضه می کند اطلاق می شود » (محمدی 1381)

فناوری اطلاعات واسطه ای است که امکان بیان طیف گسترده ای از اطلاعات, اندیشه ها , مفاهیم و پیامها را فراهم کرده ودر جهت گسترش توانمندیهای اندیشه انسان تکوین یافته است . توسعه فناوری اطلاعات مستلزم هدایت , تقویت , تولید وگسترش اطلاعات ونوآوری در فن آوری های سخت افزاری ونرم افزاری اطلاع رسانی است .فناوری اطلاعاتی همان محور ومرکز مجموعه ای از فعالیت های هدایت شده است که کنترل مدیریت , بهروری ,تولید , آموزش وارتقای یک سیستم ( اعم از سازمان یا یک پایگاه اطلاعاتی و..) را با یک مرکزیت به عهده دارد

در سالهای اخیر مفهوم فناوری اطلاعات یا IT  به صورت ICTدر آمده که ترکیبی از حروف اول کلمات information communiion Technology است که هدف آن تسهیل وتسریع دسترسی به اطلاعات از طریق ابزار ها وفنون ارتباطات است ومعرف فناوری اطلاعات وارتباطات است وبه عنوان یک مجموعه ای متفاوت از ابزارها ومنابع فناوری بکار رفته برای بر قراری ارتباط , ایجاد وانتشار , ذخیره کردن ومدیریت اطلاعات تعریف شده است. ( جاریانی 1382)

 

با سواد رایانه ای یابا سواد اطلاعاتی کیست ؟

با توجه به تعریف جدید یونسکو از فرد با سواد مبنی بر ضرورت یادگیری سواد رایانه ای بهتر است که قبل از پرداختن به هر مطلبی مشخص شودکه با سواد رایانه ای کیست وچه توانائیها وویژگی هایی دارد؟ افراد انسانی برای کسب قابلیت های لازم برای زندگی در قرن بیست ویکم که مملو از فناوریهای اطلاعاتی وارتباطی است باید علاوه بر یادگیری موضوعات نظری ودنش تخصصی یعنی کسب سواد عمومی وعلمی به سواد اطلاعاتی وفن آوری نیز مجهز باشند . در واقع سواد اطلاعاتی اساس یادگیری مادام العمر است ودر بین همة رشته ها, در همةمحیط های یادگیری ودر کلیة سطوح آموزشی امری لازم به شمار می رود.

یک فرد با سواد از نظرفناوری اطلاعات کسی است که دارای  توانایی ها زیر باشد :(رئیس دانا 1381)

‍ـ به خوبی می داند که پایه واساس هر گونه تصمیم گیری هوشمندانه که منجر به تحقق هدف می شود دسترسی وبر خورداری از اطلاعات کامل ودقیق است .

ـ اطلاعات مورد نیاز را تشخیص داده , آنها را تحلیل , ارزیابی وکزینش کرده وبه مجموعه دانش پایه اش می افزاید .

ـ می تواند پایگاه های اطلاعاتی مناسب را جستجوکرده وراههای موفقیت آمیز گردآوری اطلاعات را بر می گزیند .

ـ از عهدة تلفیق اطلاعات تحلیل شده جدید با اطلاعات قبلی به خوبی بر می آید .

ـ براساس نیاز وبا توجه به اطلاعات موجود می تواند به طرح سوالات مناسب اقدام کرده وبا نقد, تفسیروبررسی اطلاعات به بهترین وجه در جهت حل مساله اقدام می کند.

ـ موضوعات اجتماعی , اقتصادی , حقوقی و... را درک واز اطلاعات با رعایت ابعاد اخلاقی وقانونی بهره برداری می کند.

 

نقش فناوری اطلاعات در آموزش وپرورش

 

از جمله وسائل عمده ای که می توان از طریق آن می توان به تحرک روانی , احساس یگانگی , استدلال واعتماد به نفس رسید, آموزش وپرورش است که وظیفة اصلی آن آماده کردن وتربیت انسان برای آینده است که در رسیدن به این هدف فناوری اطلاعات می تواند نقش عمده ای داشته باشد . امروزه نقش فناوری اطلاعات در آموزش وپرورش بر هیچکس پوشیده نیست به گونه ای که در طی زمان کوتاه توانسته است به یکی از اجزای اساسی تشکیل دهندة جوامع مدرن تبدیل شود ودر بسیاری از کشورها به موزات خواندن , نوشتن وحساب کردن فناوری اطلاعات وتسلط بر مهارت ها ومفاهیم آن به عنوان بخشی از هستة مرکزی آموزش وپرورش این جوامع مورد توجه قرار گرفته است .

به طور کلی در زمینة ارتباط فناوری اطلاعات وآموزش وپرورش دو رویکرد وجود دارد : رویکرد اول آموزش فناوری اطلاعات ورویکرد دوم آموزش به کمک فناوری اطلاعات است . در رویکرد اول آموزش مفاهیم ومبانی وابزارهای فناوری اطلاعات در مدارس به عنوان اصل واساس قرار می گیرد وهدف از آن شناخت فناوری اطلاعات می باشد .لیکن در رویکرد دوم از فناوری اطلاعات به عنوان ابزاری جهت تسریع , تسهیل وتعمیق آموزش استفاده می شود . سواد رایانه ای در واقع در رویکرد اول متبلور می شود جایی که فرد اولین مفاهیم پایه را در ارتباط با رایانه کشف نموده ونسبت به کارکرد های آن شناخت پیدا می کند . در آموزش معلمان لازم است بیشتر به رویکرد اول توجه شود ودر آموزش دانش آموزان رویکرد دوم موثر خواهد بود به این معنا که معلمان با تقویت مهارت ها وسوادرایانه ای خود به شناخت ودیدگاه مناسبی از فناوری اطلاعات دست می یابند وسپس در امر تدریس خود از این دانش استفاده می کنند .

بدون شک توسعه مهارت های حرفه ای معلمان در قلب هر فناوری وبرنامة درسی موفق جای دارد معلمان نه تنها به آموزش رسمی نیاز دارند بلکه به حمایت موسسات آموزشی به منظور یادگیری به کارگیری فناوری در تدریس نیازمندند . معلمان باید کلاس های درس خود را از حالت ایستا که در آن اطلاعات از طرف معلم به سمت دانش آموزان در جریان است به روش پویا در محیط های یادگیری دانش آموز محور تغییر دهند چه در این محیط ها , یادگیرنده با افراد تیم ها هم در کلاس خودش وهم در کلاس های مجازی در سرتاسر جهان از طریق اینترنت ارتباط بر قرار می کند . از آنجایی که هنوز بیشتر معلمان با ترس به فناوری می نگرند وبا سبک های خویش در تدریس راحت تر هستند لذا هر برنامه آموزشی باید به معلمان کمک کند تا مراحل ورود فناوری به کلاس وآموزش را از ابتدا طی کنند به عبارت دیگر معلمان باید با کاربرد اینترنت برای دستیابی سریع به اطلاعات از مصرف کنندکان اطلاعات به تولید کنندکان اطلاعات به منظور سازش با واقعیت های فرهنگی وآموزشی خاص خودشان تبدیل شوند .معلمان باید این نکته را در نظر داشته باشند که امروزه اطلاعات, فراتر از کتاب های درسی ودانش معلمان از منابع گوناگون در اختیار دانش آموزان قرار می گیرد از این رو لازم است که به دانش آموزان کمک کنند تابابکارگیری فن آوریهای جدید بهتر وسریع تراطلاعات مورد نیاز خود را جمع آوری , سازمان دهی وتجزیه وتحلیل کرده ونسبت به کیفیت ومنبع اطلاعات با تفکر انتقادی بر خورد کنند .معلمان به نگرشی نیازمندند که جسارت استفاده از فن آوری ها وخطرپذیری را تقویت کرده والهام بخش تفکر یادگیری مستمر ومادام العمر آنها باشد .

به طور کلی فناوری های جدیدنقش معلمان را از بیان صرف آن چه در کتب درسی آمده است تغییر داده است . در گذشته معلم خوب به کسی اطلاق می شد که در موضوعات درسی مورد تدریس خودآمادگی لازم را کسب کرده  وتوانایی لازم را در انتقال مطالب کتاب های درسی به دانش آموزان داشته باشد ولی امروزه این نوع تفکر به پایان خط خود رسیده است . امروزه معلمان بیشتر نقش مشاوری را دارند که دانش آموزان را در یافتن پاسخ مناسب برای نیاز های اطلاعاتی شان یاری داده وبه آنها کمک می کنند تا بتوانند در بارة کیفیت اطلاعات بدست آمده قضاوت کنند واطلاعات خود را به روش موثر در اختیار دیگران قرار دهند .  لازمة ایفای چنین نقشی برای بهره گیری مناسب از روش های جدید آموزشی وجود معلمانی توانمند است که از سواد اطلاعاتی ومهارت های رایانه ای بر خوردار باشند .

وقتی مدارس به اینترنت وصل هستند معلمان به باز اندیشی شیوه های تدریس می پردازند ودانش آموزان اجازه استفاده از فناوری را پیدا کرده وآن گاه می توانند تأثیر زیادی در فرآیند یاددهی ـ یادگیری داشته باشند . معلمان می بینندکه چگونه کاربرد رایانه ها در کلاس درس به دانش آموزان انرژی می بخشد وکلاس درس را به محیطی برای تعاملی تر تبدیل می کند 

 

فواید ومحاسن استفاده از فناوری اطلاعات

 

در این قسمت از بحث فواید ومزایای استفاده از IT   ویا فناوری اطلاعات را برای دانش اموزان , معلمان ومدیران وبرای کل برنامه ریزان ومسئولان آموزش وپرورش در سطح کلان مورد بررسی قرار می گیرد .

الف ) فواید استفاده از IT برای دانش آموزان :

ـ تقویت وتثبیت مهارت های پایه : مهارت های زبانی چون گوش کردن وبیان کردن , مهارت های تفکر چون درک وتحلیل , تخیل ونوآوری تحت تأثیر فناوری اطلاعات تجهیز وتقویت می شوند . هر اندازه دانش آموزان از طریق سخت افزارها ونرم افزارها ی اطلاعاتی بیشتر در ارتباط با موضوع مورد یادگیری قرار گیرند مطالب یاد گرفته شده بیشتر در ذهن آنها تثبیت می شود . استفاده از فناوری های گوناگون اطلاعات , موجب سهولت برقراری ارتباط های ذهنی در موضوع مورد یادگیری می شود وسبب نو شدن افکار ذهنی شده وغور وبررسی بیشتر در موضوع را فراهم می کند وخود به خود به یادگیری های جدید از جانب یادگیرنده می انجامد .

ـ کاربرد فناوری اطلاعات تنها به تثبیت وتقویت مهارت های پایه محدود نمی شود بلکه در گستره ای وسیع از فنون گوناگون یاد دهی ویادگیری چون کار وکارگاه وانجام پروژه های پژوهشی مورد استفاده قرار می گیرد یادگیرنده برای یادگیری موضوعات خاص وکسب مهارت های لازم از اینترنت به صورت انجام کار پژوهشی وبر قراری ارتباط با دیگر عوامل وونیروی انسانی متخصص بهره می جوید .

در حقیقت دانش پژوهان خود به دنبال اطلاعات ودانش نو هستند ومعلمان در این زمینه بیشتر نقش تسهیل کننده را دارند براساس نتایج حاصل از یک پژوهش در 1994 دانش آموزان با استفاده از فناوری اطلاعات می توانستند اطلاعات مورد نیاز خود را به سهولت بازسازی کرده وآنها را به بهترین صورت وبه گونه ایی بسیار متنوع ارائه کنند .آنها از نظر اجتماعی دارای اطلاعات بسیار خوب وبه روز بوده وهمین امر اعتماد به نفس رادر آنها تقویت می کند وبه راحتی می توانند با دیگران ارتباط برقرار کنند .( رئیس دانا 1381)

ـ تحقیقات نشان می دهد هر کجا ودر هر زمان از فناوری اطلاعات در تمرین وتکرار مواد آموزشی استفاده شود زمان آموزش به یک سوم کاهش می یابد به همین دلیل بهره گیری از فناوری اطلاعات با صرفه تر از فراهم کردن وسایل کمک آموزشی ویا افزایش ساعات درسی است .( همان منبع ) ـ با بهره گیری از فن آوری اطلاعات آموزش گیرندگان خواهند توانست اطلاعات بیشتری را در مدت زمان کوتاه تری جذب کنند . تحقیقات مختلف بیانگر این واقعیت است که از زمان ورود فناوری اطلاعات به حوزة آموزش انگیزه افراد در فراگیری دانش افزایش یافته است وبرای افرادکه قبلا به طور مستمر در یادگیری شکست خورده اند فناوری می تواند باب جدیدی را گشوده وموجب افزایش بازده یادگیری آنها شود .

ـ برخورداری فناوری اطلاعات از قابلیت ذخیره سازی, مرتب کردن وبازیابی مقادیر زیادی از اطلاعات , منابع متنوعی از پایگاههای اطلاعاتی را در اختیار دانش آموزان قرار می دهد . با استفاده از اینترنت ودیسک های فشرده دانش آموزان می توانندبه منابع گوناگون اطلاعات دسترسی داشته باشند که ضرورتاَدر کلاس های معمولی ویا کتابخانه هاموجود نیست .

ـ فناوری اطلاعات با برخورداری از ویژگی تعاملی ,ذخیره سازی وتوانایی دستکاری وارائه اطلاعات به اشکال گوناگون امکانات بالقوه ای را برای یادگیری فعال وتجربی فراهم می کند . دانش آموزان می توانند از طریق جست وجو , کاوش , برقراری ارتباط بین موضوعات علمی آشنا وجدید وجمع بندی اطلاعات گردآوری شده از منابع گوناگون به ترسیم وارائه دیدگاهها ونظریات خود بپردازد .

ـ دانش آموزانی که به هنگام یادگیری از فناوری اطلاعات استفاده می کنند هم نسبت به خود وتوانایی های خویش وهم نسبت به موضوع یادگیری نظر مثبت تری دارند همچنین آنهانسبت به تحصیل ویادگیری رغبت بیشتری داشته واز اعتماد به نفس وغزت نفس بالاتری بر خوردار هستند .

ـ در کشور هایی که منابع یادگیری محدود بوده ودانش آموزان در رویای داشتن یک کتابخانه مرجع هستند با ورود اینترنت دانش آموزان با دنیای جدید یادگیری آشنا شده ومی تواننددر یک محیط مبتنی بر دانش به دلیل داشتن دانش , اندیشه ها , فرهنگ وانگیزة ارزشمند با سایر دانش آموزان در هر کجای دنیا رقابت کنند .

ـ فراهم آوردن امکانات دسترسی به فناوری اطلاعات وتوانمند کردن دانش آموزان به استفاده از این امکانات به شیوه ای هدفمند ومرتب به تقویت حس انجام دادن کارهای جدی واصیل در وجود آنها کمک می کند .

ـ یکی از نقش های مهیج فناوری اطلاعات در محیط های یادگیری برخوردی از قابلیت ارائه اطلاعات به شیوه های متفاوت وپویا شامل استفاده از تصاویر ونمودارها و... است که این امر موجب تسهیل درک وفهم , تفسیر وتجزیه وتحلیل اطلاعات در بین دانش آموزان می شود

ـ تنوع روش های یادگیری در آموزش الکترونیکی باعث می گردد که فراگیران روشی را برای یادگیری انتخاب کنند که مطابق با سلایق آنها باشد .

ـ با توجه به اینکه نقش اصلی در این نوع آموزش به عهدة خود فراگیران است فراگیران از خود کنجکاوی نشان داده وبه تحقیق وپژوهش می پردازند در نتیجه در پایان دوره به یک محقق تبدیل می شود .

ـ فناوری اطلاعات به دانش آموزانی که به دلایلی نمی توانند از کلاس های فیزیکی استفاده کنند فرصت می دهد تا از طریق ساده تر وارزانتری به دانش های علمی مورد نیاز خود دست پیدا کنند

 ب ) محاسن ومزایای IT برای معلمان ومدیران مدارس:

ـ مدیران ومعلمان برای ایفای بهتر نقش خود در فرایند مدیریت وآموزش می توانند از فناوری اطلاعات چون رایانه , اینترنت ,رسانه های چندگانة آموزشی و به صورت نرم افزارهای متنوع به خوبی بهره جویند .

ـ آنها می توانند برای نگهداری ودسترسی آسان به اسناد ومدارک ونتایج ارزشیابی ها از یارانه استفاده کرده وبه جای صرف وقت زیاد برای انجام کارهای ثبتی وآماری با دست , وقت صرفه جویی شده را برای سروسامان دادن به امور آموزشی ورشد حرفه ای خویش بکار گیرند .

ـ معلمان ومدیران می توانند از طریق پست الکترونیکی با سایر همکاران خود , اولیای دانش آموزان ومدیران سطوح بالاتر ارتباط بر قرار کنند ونظرات سازنده خود را با ایشان مبادله کرده وباز خورد لازم را بگیرند . 

   ـ معلمان ومدیران می توانند از نتایج تحقیقات آموزشی آگاه شده واز شیوه های پژوهشی امتحان شده در جهت افزایش میزان کارایی خود استفاده کنند .

ـ همچنین آنها می توانند از طریق برنامه های آموزشی از راه دور در جهت افزایش دانش حرفه ای وارتقای درجة تحصیلی خود بهره گیرند .

امکان استفاده از کتابخانه های دیجیتالی وجستجو در سایت های مختلف باعث صرفه جویی در وقت وهزینه

ج) مزایای استفاده ازفناوری اطلاعات برای مسئولان وبرنامه ریزان نظام آموزش وپرورش :

ـ نگهداری اطلاعات بیشتر , مرتبط وپردازش شده به‌آنها در جهت روند تصمیم گیری کمک می کند .

ـ اموزش وپرورش می توانند مخاطبان بیشتری را تحت پوشش قرار دهد .

ـ بهروری کارکنان خود را افزایش دهد .

ـ کارهای تکراری را به رایانه شده ودر نتیجه نیروی انسانی صرف کار های خلاق می شود .

ـ کاهش تعداد نیروی انسانی باعث صرفه جویی در هزینه ها می شود .

ـ مشکلات آموزش وپرورش نظیر کمبود معلمین مجرب وفضای آموزشی مناسب حل می گردد .

ـ از انجایی که یکی از بزرکترین معصلات جامعة ما تعداد بالای متقاضیان ورود به دانشگاه وظرفیت محدود دانشگاه های کشور است لذا با استفاده از فناوری اطلاعات وتاسیس دانشگاه های مجازی می توانند تحصیلات عالیه را برای همگان بدون هیچ مانعی فراهم کنند وتنها به افرادی مدرک اعطا کرد که واقعا از نظر علمی به سطح مطلوبی رسیده باشند .

ـ با استفاده از فناوری اطلاعات می توان مقرارت خشک ودست وپا گیر نظام بوروکراتیک اداری را که مانع دست یابی راحت افراد به آموزش می شود را از بین برد .

ـ و...

چالش های فناوری اطلاعات در آموزش وپرورش

 

پس از بررسی نقش فناوری اطلاعات در آموزش وپرورش زمان آن رسیده که به چالش های موجود در این زمینه نیز پرداخته شود . در اینجا مهمترین چالش هایی که برنامه ریزان , سیاست گذاران ,مدیران ومعلمان در زمینة استفاده از فناوری اطلاعات با آن روبرو هستند مورد بررسی قرار می گیرد .برخی از این موانع وچالش ها در سطح مدرسه وکلاس درس مانع استفادة مطلوب از فناوری اطلاعات است که به برخی از آنها اشاره می شود :

ـ در سطح مدرسه اولین مشکل اجرایی این است که معلمان نمی توانند از فناوری اطلاعات استفاده کنند معلمان برای استفاده وکاربرد آموزشی فناوری اطلاعات در یک برنامة درسی به آموزش احتیاج دارند در صورتی که در اغلب موارد آموزشهای آنها ادامه دار نیست هرچند که ممکن است که آنها به صورت ابتدایی ومقدماتی با علم کامپیوتر آشنا شده باشند ولی این آموزش دائمی نیست وآنها تسلط کافی برای استفاده عملی از نرم افزارها را در درون برنامة درسی خود ندارند .

ـ در سطح کلاس چالشی که خود معلم در هنگام استفاده از فناوری اطلاعات با آن روبرواست این است که دانش آموزان آن چنان تحت تأثیر تکنولوژی جدید قرار می گیرند که محتوای درسی را به دست فراموشی سپرده ویا آن را سرسری می گیرند . برای جلوگیری از این وضعیت معلم باید با نظم دقیق آن دسته از فعالیت های تکنولوژیکی را انخاب کند که به جای اینکه وقت کلاس را به خاطر جذابیت هایش هدر دهد در جهت اهداف یادگیری باشند یا برای افزایش تمرکز دانش آموزان بر روی قسمت های اصلی معلم می تواند برخی از ابزار های تکنولوژیکی را از کار بیندازد .

ـ مشکل بعدی که مانع استفاده از فناوری اطلاعات در مدرسه می شود تعداد زیاد دانش آموزان در هر کلاس , کوچک بودن فضای آموزشی وکمی تعداد کامپیوتر وسایر ابزارهای فناوری اطلاعات است به گونه ای که حداقل هر 7 نفر دانش آموزان باید از یک کامپیوتر استفاده کنند که این امر بهره وری لازم را کاهش می دهد .

ـ یکی دیگر از چالش ها مربوط به فعالیت های یادگیری گروهی است . گاهی مواقع یک یا دو دانش آموز قوی که در خانه کامپیوتر دارند تسلط گروه را در دست می گیرند واجازة کار به سایر اعضای گروه را نمی دهند  . در این گونه مواقع معلم باید مطمئن شود که همة دانش آموزان فرصت مشارکت در فعالیت های را داشته ومهارت ها ودانش اساسی که آن فعالیت برای آموزش آنها طراحی شده اند توسط همة دانش آموزان کسب شده است .

ـ مشکل بعدی کمبود وقت است برخی از مربیان ووالدین دانش آموزان که نسبت به روش های جدید یادگیری وکاربرد فناوری اطلاعات در آموزش مشکوک اند چنین عنوان می کنند که اگر وقت کلاس برای چنین فعالیت هایی صرف شود زمان کافی برای مهارت های پایه ایی وجود نخواهد داشتودانش آموزان مهارت های اساسی که برای آموزش های بعدی نیاز دارند را کسب نمی کنند .

ـ یکی دیگر از موانع در استفاده از فناوری اطلاعات اصطراب وترس معلمان از کنار زده شدن توسط فناوری ونگرانی از, از دست اقتدارشان در کلاس می باشد .البته عوامل مختلفی در این اصطراب وبی میلی در استفاده از کامپیوتر واینترنت دخیل اند که از آن جمله می توان به بدبینی نسبت به تأثیر کامپیوتر در ازدیاد بازده آموزشی , عدم حمایت مدیران , طرح ضعیف نرم افزارها و.... اشاره کرد .

مشکلات ذکر شده مربوط به مدارسی است که توانسته اند در حد توان خود وسایل وابزار های اولیة فناوری اطلاعات را فراهم کنند . ولی مشکل اینجاست که  هنوز در کشور ما در برخی از مدارس روستایی هنوز برق وتلفن وجود ندارد وساختمان بسیاری از مدارس خیلی قدیمی بوده وفاقد سیستم های سرمایش وگرمایش , تهویة مناسب وایمنی لازم بوده وفضای مناسب برای تجهیزات فناوری را ندارند از طرف دیگر  با وجود اینکه یک نیاز اولیه در آموزش مبتنی بر فناوری دسترسی به کامپیوتر وسرویس های اینترنتی است ولی با وجود اقدامات وحمایت های گستردة آموزش وپرورش هنوز بسیاری از مدارس فاقد این تجهیزات می باشند .

ـ چالش بعدی مربوط به زبان است : از آنجایی که زبان غالب در اینترنت انگلیسی است وسهم بزرگی از نرم افزارهای آموزشی تهیه شده در بازار جهانی به زبان انگلیسی است لذا یکی از موانع جدی برای استفاده حداکثر از وب جهانی در کشور ما بخصوص در شهر های کوچک عدم آشنایی کاربران با زبان انگلیسی است که این امر انگیزة معلمان ودانش آموزان را در استفاده از اینترنت ونرم افزارهای آموزشی را کاهش می دهد .

ـ یکی از موانع عمده بهینه سازی کاربرد کامپیوتر در مدارس فقدان پشتیبانی به موقع فنی است . در بعضی از مدارس بخصوص مناطق دور دست تعمیر کامپیوتر های معیوب واز کار افتاده به علت عدم  وجود تکنسین های فنی در آن منطقه مدتها طول می کشد . بنابراین نیاز به متخصصین پشتیبانی فنی برای نصب , اجرا , نگهداری تجهیزات فنی , مدیریت شبکه و..یکی از نیاز های اساسی در زمینة دسترسی به فناوری اطلاعات در مدارس است چرا که بدون پشتیبانی فنی پول ووقتزیادی بر اثر خسارت های فنی هدر می رود .

ـ چالش های مربوط به تأمین مالی هزینه های استفاده از ICT  در آموزش : یکی ازبزرگترین چالش ها در زمینة کاربرد فناوری اطلاعات وارتباطات در آموزش عدم موازنة اهداف آموزشی با واقعیت های اقتصادی است ICTدر برنامه های آموزشی سرمایه گذاری های کلان می طلبد واین امر باعث شده که کشورهای در حال توسعه در تصمیم گیری راجع به اینکه چه مدلهایی از ICT را بکار گیرند محتاط بوده ودر بارة نگهداشتن توازن اقتصادی هوشیار باشند واین موضوع را مطرح کنند که آیا ارزش افزودة کاربرد ICTهزینه ها را متعادل می کند یا نه ؟

ـ وجود نهادهای موازی در تصمیم گیری ,‌برنامه ریزی ومدیریت IT در کشور : در کشور ما در حال حاضر نهاد های مختلفی نظیر شورای عالی فناوری اطلاعات , شورای عالی اطلاع رسانی , شورای عالی انفورماتیک و... در زمینة برنامه ریزی ومدیریت IT فعالیت می نمایند که هر چند خدمات ارزنده ای انجام داده اند ولی آنچه مسلم است این است که گسترش کاربرد فناوری اطلاعات نیازمند دید کلان , برنامه ریزی واحد , قانون گذاری وبستر های مناسب از یک طرف ونیاز سنجی ونظارت دقیق شرکت های دولتی وخصوصی به عنوان کار فرما از طرف دیگر است . وجود یک نهاد متمرکز که تمام امکانات مادی ومعنوی جهت بستر سازی وقانون گذاری را دارا باشد از اهمیت زیادی بر خوردار است .با وجود این نهاد فعالیت سایر نهادها در این زمینه در صورت موازی کاری ومشابهت جز هدر دادن منابع مالی وانسانی کشور ثمری در پی نخواهد داشت .

ـ رعایت نکردن استاندارهای تعریف شده در تعریف ونیازسنجی پروژه ها, استاندارد های فنی وپشتیبانی , نگهداری وتوسعه پروژه ها: در چند سال گذشته با برنامه ریزی های  صورت گرفته , اکثر نهادهای دولتی وخصوصی اقدام به تعریف پروژه های نرم افزاری مختلف برای خود نموده اند وهمین امر موجب بروز مشکلاتی میان کارفرمایان ومجریان واشکالات گسترده در پروژه ها شده است . نقص ها ومشکلات موجود در پروژه ها موجب سردرگمی واخلال در روند کار ویا اطلاع رسانی سازمان ها شده که این امر باعث بدبینی در توانایی فناوری اطلاعات در انجام امور وصرف هزینه های زیاد در جهت رفع این مشکلات شده است .  

ـ کمبود نیروی انسانی متخصص در انجام پروژه های نرم افزاری : درکشور ما با توجه به گسترش روز افزون کاربرد ITونیاز های که در حال حاضر ودر آینده جهت پیاده سازی پروژه های مربوطه وجود دارد , کمبود نیروی متخصص یکی از چالش های عمده می باشد که برنامه ریزی در جهت رفع آن باید در الویت کاری دولت قرار گیرد . البته می توان دلیل این امر را عدم تسلط کافی متخصصان کشورمان بر ابزارها وتکنولوژی تولید نرو افزار وضعف نظام آموزشی در دانشگاهها وکمبود اساتید متخص در زمینة تربیت دانشجو در زمینة IT دانست .

ـ برخوردار نبودن فناوری اطلاعات از جایگاه مناسب در بین دولت ومردم : با توجه به ارزش کاربرد ناوری اطلاعات در کاهش هزینه ها , افزایش بهروری , صرفه جویی در زمان , کاهش الودگی وترافیک و....هنوز ITجایگاه مناسبی پیدا نکرده است که می توان علت آن رادر عدم توجه ویاعدم آشنایی کافی مسئولان ومدیران دولتی به مقولة فناوری اطلاعات , پایین بودن سطح سواد رایانه ای , وجود اشکالات ونقایص فنی ومحتوایی در پروژه های که ماهیت اطلاع رسانی دارند نظیر سایت های اطلاع رسانی , بالا بودن هزینة تجهیزات سخت افزاری وملزومات مربوط به کاربرد IT مانند تعرفة اینترنت و.... دانست .

ـ عدم حمایت کافی از بخش خصوصی در زمینة سرمایه گذاری برای توسعهIT در کشور : در حال حاضر بخش خصوصی فعال در زمینة فناوری اطلاعات با مشکلات گوناگونی نظیر تعهدات سنگینی که کار فرمایان در هنگام عقد قرارداد بر دوش مجری می گذارند , عدم رعایت انصاف وعدالت در بر گزاری مناقصه ها ودر نظر گرفتن روابط به جای ضوابط , تکثیر غیر مجاز نرم افزارهای تولید شده و... روبرو است وهمین عوامل موجب شده که این بخش رغبت به سرمایه گذاری رد زمینة فناوری اطلاعات را نداشته باشد .

 

راهکارهای مقابله با چالش های موجود در زمینة فناوری اطلاعات در آموزش وپرورش

پس از بحث وبررسی پیرامون چالش ها وموانع موجود در زمینة کاربرد فناوری اطلاعات در آموزش وپرورش لازم است راهکارهای مناسبی در جهت حل ویا کاهش مشکلات موجود ارائه شود :

ـ با توجه به اینکه امروزه هزینة تهیه یک کامپیوتر خانگی برای خیلی از اقشار جامعه هزینة سنکینی است باید با تقویت وگسترش تولید داخلی , اعطلای تسهیلات خرید کامپیوتر توسط سازمان ها وشرکت ها به پرسنل , اعطای تسهیلات بانکی مناسب جهت تأمین هزینه خرید کامپیوتر و.... موجب تشویق هر چه بیشتر مردم جهت کاربرد فناوری اطلاعات شد .

ـ وسایل ارتباط جمعی نظیر صدا وسیما , مجلات وروزنامه ها و...از تمام ظرفیت های رسانه ایی خود در امر آموزش , فرهنگ سازی وتشویق مردم به استفاده از خدمات نوین می توانند نقش ارزشمندی در افزایش سطح سواد رایانه ای ایفا نمایند .

ـ از آنجایی که محتوای موجود در سایت ها بطور کامل ومرتب بروز رسانی نمی شوند لذا باید دارندگان سایت ها را ملزم به بر طرف کردن اشکالات فنی سایت ها تا یک دورة زمانی مشخصی , پشتیبانی محتوایی دائم سایت ها , افزایش قابلیت های سایت و.....کرد تا شاهد گسترش کاربرد این سایت ها توسط کاربران اینترنتی باشیم .

ـ با توجه به تعداد بالای فراگیران در آموزش وپرورش , افزودن محتوای آموزشی جدید نظیر دوره های ICDLدر برنامة درسی مدارس وبازنگری مداوم محتوای آموزشی که در حال حاضر تدریس می شود وتجهیزمدارس به امکانات سخت افزاری ونرم افزاری مناسب باید از الویت های اصلی در نظام آموزش وپرورش قرار گیرد .

ـ آموزش مستمر معلمان در حین خدمت برای آشنایی با سخت افزارها ونرم افزار های مورد استفاده وبویژه آموزش در زمینة چگونگی تلفیق آموزش با فناوری وچگونگی بهره گیری از سود مندیهای فناوری اطلاعات .

ـ ضرورت حمایت های دولت برای تأمین بودجه ومنابع مالی , سیاست گذاری وتدوین قوانین لازم برای تسهیل دسترسی به فناوری اطلاعات

ـفراهم ساختن زیر ساختهای لازم برای استفاده بهینه از فناوری اطلاعات در نظام آموزشی وپژوهشی کشور

ـ کاهش درجه تمرکز در نظام طراحی وتولید برنامه های درسی وواگذاری نسبتی از اختیارات به ادارات آموزشی استانها ومناطق واستفاده از مشارکت معلمان  

ـ لزوم حمایت های مردمی از جمله اولیای دانش آموزان در جهت فراهم کردن وسایل وشرایط لازم واشتراک در عمل به منظور تسهیل تحقق اهداف آموزشی

ـ استفاده از تجارب کشور های موفق در زمینة فناوری اطلاعات  وبه خصوص کشور های همسایه ودرکشورهای در حال توسعه که از نظر اقتصادی , فرهنگی واجتماعی وضعیتی شبیه به ما دارند .

ـ دادن امتیازات خاص واعطای ترفیعات به معلمان ومدیرانی که در زمینة IT  دارای ابتکارات وخلاقیت های بوده ومجدانه از فناوری اطلاعات در زمینة آموزش وتدریس استفاده می کنند .

ـ تغییر در نظام ارزشیابی دانش آموزان در مدارس , به گونه ایی که توجه معلم , مدیران , اولیای دانش آموزان وخود آنها بیش از آنکه کسب نمره ومدرک باشد کیفیت  ومیزان یادگیری باشد .

ـ برگزاری مسابقاتی در زمینة تولید نرم افزارها ی آموزشی در بین معلمان جهت تشویق آنها  برای استفاده از فناوری اطلاعات در امر تدریس

ـ برگزاری همایشات وکنفرانس هایی برای تبادل اطلاعات واستفاده از تجارب معلمان موفق در زمینة استفاده ازIT در تدریس

 

نتیجه گیری

آن چه مسلم است دنیای قرن بیست ویکم در واقع دنیای استیلای فناوری اطلاعاتخواهد بود واین فناوری در طی مدت کوتاه توانسته است به عنوان یکی از اجزااساسی تشکیل دهندة جوامع مدرن تبدیل شود به گونه ای که در بسیاری از کشورها به موازات خواندن ونوشتن وحساب کردن , درک فناوری اطلاعات وارتباط وتسلط بر مهارتها ومفاهیم پایة فناوری اطلاعات به عنوان بخشی از هستة مرکزی آموزش وپرورش این جوامع مورد توجه قرار گرفته است .

امروزه اکثریت دانشمندان وفرزانگان جهان بر این نکته اتفاق نظر دارند که فناوری اطلاعاتتوانمندترین ابزار برای توسعة همه جانبه وپایدار در کشور های در حال توسعه وعقب مانده ازمسیر توسعه است .

در دنیای امروز فناوری اطلاعات بیش از همة زمینه های اقتصادی , فرهنگی واجتماعی ,آموزش وپرورش کشورها را تحت تأثیرویژگی های خود قرارداده است ومیزان این تغییرات به قدری سریع ودر خور توجه است که حتی برای لحظه ای هم نمی توان از آن غافل شد . به بیان ساده تر می توان گفت که فناوری اطلاعات وارتباطات به مثابه یکی از جدیدترین فنآوری های ساخته دست بشر توانایی گردآوری , سازمان دهی , ذخیره وبازتاب اطلاعات را در قالب صوت تصویر ومتن را دارد که با استفاده از ابزارهای رایانه ای وسیستم های مخابراتی محقق می شود .امروزه ITبه صورت شگفت آوری دولتها , تجارت وبازرگانی , مسائل امنیتی , آموزش وپرورش وبسیاری از پدیده های جهانی را به چالش خوانده است چرا که به سبب توانمندیهای خود دسترسی سهل وآسان را به زنجیره ای از اطلاعات ارزشمند را فراهم می کند .

فناوری اطلاعات وارتباطات می تواند فرصت های جدیدی را برای آموزش مادام العمر ایجاد کرده , مهارت های شغلی را توسعه دهد, موجب توسعة فعالیت های فردی در بین دانش آموزان ومعلمانشده وآنها را درحل مسائل ومشکلات آموزشی توانا کند . از طرفی ورود ICTبه محیط های آموزشی سبب شده تا کلاس های درس از آموزش یک سویة معلم به محیطی زنده وخلاق تبدیل شده وامکان توسعة سبک های نوآموزشی فراهم آید .امروزه رایانه ها به مثابه ابزار اصلی آموزش به معلم امکان می دهد تا نقش تسهیل کننده آموزش را ایفا کند .

این گونه تأثیر گذاری عمیق که فناوری اطلاعات وارتباطات بر زندگی اجتماعی انسان بر جای گذاشته ما بر آن می دارد تا به این پدیده صرفاَ به چشم یک فرآیند ساده پردازش ونشر اطلاعات نگاه نکنیم بلکه گامی فراتر رفته وبا دیدی بازتر , عمیق تر وموشکافانه ودقیق به فراسوی آن نظر بیفکنیم وپیامد های غیر قابل اجتناب بعدی آن را نیز به تحلیل بنشینیم.

آنچه در جامعة اطلاعاتی به خصوص در بخش آموزش وپرورش مورد تأکید است صرف سرمایه گذاری وکاربرد سخت افزاری وابزار گونة فن آوریهای اطلاعاتی واستفاده از آن برای انبار کردن اطلاعات نیست بلکه مسئله مهم واساسی که بیانگر ارزش واقعی به کارگیری این فن آوری ها در آموزش وپرورش است توانمند سازی دانش آموزان در برگزیدن وانتخاب اطلاعات مورد نیاز است . در این صورت دانش آموزان به مرحلة خود رهبری رسیده وقادرند فناوری های اطلاعاتی وارتباطی را در خدمت خود بگیرند نه آن که خود به خدمت آن درآیند .

خطری که همواره ممکن است برنامه ریزان درسی را تهدید کند این است که نگرش به برنامة درسی مبتنی بر فناوری اطلاعات صرفاَ از بعد ارتقای سواد فناوری اطلاعات وبه عبارتی چگونگی استفاده از رایانه ونرم افزارهای متداول آن گسترش یابد . در حالی که واقعیت این است که انسان هایی که جهان آینده به آنها نیاز دارد افرادی توانمندی هستند که مناسبات وویژگی های عصر اطلاعات را به خوبی درک کنند وبتوانند فعالانه وبا خلاقیت به ساختن دانش مورد نیاز خود نائل شوند .

 از آنجایی که مهم ترین هدف آموزش وپرورش شکوفا کردن استعداد ها وخلاقیت های دانش آموزان است لذا انتظار می رود که همگام با توسعة فناوری های اطلاعاتی وارتباطی, آموزش وپرورش نیز به خصوص از بعد برنامة درسی از حرکت شتابان این قافله عقب نماند .البته این مساله را نیز باید در نظر داشت که طرفداران کاربرد فناوری اطلاعات در آموزش وپرورش نباید مردم را به خاطر وعده هایی که عملی شدنی نیست آزرده کنند بلکه باید انتظارات خود را با منابع محدود مالی تطبیق داده وبا مردم وکسانی که خواهان تکنولوژی اطلاعاتی هستند در مورد کاربرد ها ومحدودیت های فناوری اطلاعات صادق باشند چرا که سرمایه گذاری در زمینة IT نیاز به سرمایه های کلان داشته وبه زودی هم باعث ذخیرة مالی نمی شود  .بنابراین باید به این نکتة مهم توجه داشت که کسب سودمندی در زمینة فناوری اطلاعات فقط در گذر سالهای طولانی میسر می شود که آن هم متضمن فراهم آوردن زمینه ها وشرایطی از جمله ایجاد زمینة فرهنگی واجتماعی برای پذیرش IT وتأمین بودجة کافی وتغییر در برنامة درسی است .     

 

  
نویسنده : اکرم کچوئی ; ساعت ۱٠:٢٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/۱٢/۱٠
تگ ها :